شاگردان ، استفادهء مطالب كتاب را از خارج بياموزد به اين صورت كه : غالباً ابتدا استاد مطالب را از خارج مىگويد - كه در اينجا هر چه تقرير استاد وافىتر و و بيان او خوش‌تر و شيواتر باشد ، شاگرد زودتر درس را فرا مىگيرد - سپس استاد مطالبى را كه گفته با عبارات و جمله‌هاى كتاب ، تطبيق مىنمايد . اما در اين كلاس كه آن را درس و مباحثهء خارج مىنامند [ براى اينكه از خارج كتاب گفته مىشود و استاد آرا ، نظرات و تحقيقات خود را عنوان مىنمايد ] ، استاد ضمن بررسى آراى علماى ديگر و بحث در آنها و بررسى ادلّه هر كس ، نظر خود را اثبات مىكند . در اين كلاس است كه هر چه استاد متتبع‌تر و دامنهء اطلاعاتش در علوم اسلامى وسيع‌تر و عميق‌تر باشد ، شاگرد مستعد بهتر مىتواند استفاده كند و زودتر ترقى نمايد . اين كلاس ، كلاس بحث ، تدقيق و تحقيق است و پايان ندارد و گروهى تا پايان عمر در اين كلاس به نام استاد يا شاگرد فحص و كاوش‌هاى علمى خود را ادامه مىدهند و به نتايج علمى بيشتر مىرسند . برنامهء مدارس دينى مانند برنامهء دانشگاه‌ها نيست كه وقتى به طور مثال سال آخر دانشكده تمام شد ديگر به طور رسمى جايى براى بحث ، درس ، تحقيق و فراگرفتن معلومات بيشتر نباشد و حضور در كلاس براى شاگردى كه آن درس را گذرانده بىفايده و ممنوع باشد . اصولًا كلاس آخر ، كلاس بحث و بررسى است ، از اين رو اساتيد مىگويند « مباحثه » داريم و نمىگويند « درس » داريم ؛ زيرا اين كلاس بر معلومات شاگرد و استاد مىافزايد . درضمن ، تعبير فوق ، حاكى از تواضع مخصوص اساتيد بزرگ نسبت به شاگردان است . چنان كه مىدانيم در علوم اسلامى دامنهء تحقيق آن قدر وسيع است كه هر چه تحقيق شود باز هم مجال تحقيق بيشتر وجود دارد و از اين رو حتى مجتهدين تا پايان عمر ، در